Ekonomi të ndryshme kanë rreziqe të ndryshme të lidhura me qëndrueshmërinë politike, ligjore, ekonomike apo të tregut që ofron secili vend. Si krahasohet Shqipëria me rajonin?
Megjithëse sot ekonomia ka arritur një shkallë globalizimi më të lartë se kurrë më parë, vendimet e investitorëve përballen me dilema të lidhura me shanset dhe rreziqet lokale që shtron çdo treg i veçantë. Ekonomi të ndryshme kanë rreziqe të ndryshme të lidhura me qëndrueshmërinë politike, ligjore, ekonomike apo të tregut që ofron secili vend.
Aswath Damodaran është një ekonomist, i cili studion prej vitesh mbi konceptin e rrezikun të investimit dhe ka ndërtuar një metodologji për të llogaritur rrezikun e investimit të kapitalit në shumicën e ekonomive botërore. Mbi këtë metodologji, ai llogarit një prim të rrezikut të kapitalit, që, në thelb, mat rrezikun e të investuarit të parave në një ekonomi.
Damodaran është një ekonomist me origjinë indiane dhe profesor i Financës së Korporatave në Shkollën e Biznesit Stern, pranë Universitetit të Nju Jorkut. Metodologjia e përdorur nga Damodaran është komplekse, megjithatë në thelb ka përllogaritjen e një prim rreziku për secilën ekonomi, mbështetur në vlerësimin Sovran (rating) të Moody’s. Duke qenë se përllogaritja ka në bazë vlerësimin e borxhit sovran, vlerat janë të përafërta për ekonomi të ngjashme dhe kanë sigurisht një vlerë indikative.
Rrezikut i investimit
Sipas studimit të Damodaran, primi i rrezikut të kapitalit në ekonominë shqiptare llogaritet në 9.08%. Në një kontekst botëror krahasimi, ky vlerësim përfaqëson një rrezik relativisht të lartë. Mesatarja botërore, sipas përllogaritjeve të Damodaran, në mars 2021 ishte 4.63%. Megjithatë, në raport me ekonomitë e rajonit, mund të thuhet se vlerësimi i Shqipërisë është në nivele të përafërta. Primin më të ulët të rrezikut në rajon e kanë Serbia dhe Maqedonia e Veriut, me 8.21%. Shqipëria dhe Mali i Zi janë në vijën e dytë të renditjes me 9.08%, ndërsa pozicionimin më të dobët e ka Bosnjë-Hercegovina, ku primi i rrezikut të kapitalit është 11.02%.
Në thelb, Shqipëria renditet në vlerat mesatare rajonale dhe rreziku i investimit është i krahasueshëm me vendet e tjera. Përcaktimi i primit të rrezikut të kapitalit mbështetet mbi disa faktorë, ku themeli i parë është rating (vlerësimi) sovran i ekonomisë. Studimi ka marrë për referencë vlerësimin e Moody’s, ku Shqipëria qëndron në nivelin B1. Në vetvete, vlerësimi sovran ka një peshë të konsiderueshme dhe përcakton diferenca thelbësore.
Për vendet me rating Aaa, rreziku i default dhe primi i rrezikut të ekonomisë vlerësohet si 0. Më tej, primit të rrezikut që rrjedh nga rating i shtohet primi i rrezikut të secilës ekonomi. Ky prim rreziku përcaktohet kryesisht mbi bazën e rrezikut të falimentit për çdo vend dhe në rastin e Shqipërisë, teknikat e përdorura nga studiuesi e kanë nxjerrë këtë indikator në 4.36%.
Së fundmi, dy primeve të para, të vlerësimit sovran dhe rrezikut të ekonomisë, i shtohet edhe primi i rrezikut të tregjeve të maturuar, që mbështetet në indeksin e S&P 500. Ky vlerësohet si një lloj primi benchmark, duke qenë se teknikisht rreziku i default për këto tregje vlerësohet në 0. Aktualisht, për primin e rrezikut të kapitalit për tregjet e maturuara vlerësohet në 4.72%. Duke shtuar edhe këtë element të fundit, primi i rrezikut të kapitalit në ekonominë shqiptare rezulton 9.08%.
